जागतिक एड्स दिन – १ डिसेंबर २०२५

जागतिक स्तरावर १ डिसेंबर हा दिवस जागतिक एड्स दिन (World AIDS Day) म्हणून पाळला जातो. एचआयव्ही/एड्सविषयी वैज्ञानिक माहिती समाजापर्यंत पोहोचवणे, रुग्णांप्रती सहानुभूती व समभाव निर्माण करणे, प्रतिबंध–तपासणी–उपचार यांचे महत्त्व अधोरेखित करणे आणि “एड्समुक्त समाज” निर्मितीच्या दिशेने एकत्रित कृती घडवून आणणे हा या दिनाचा मूलभूत उद्देश आहे.

थीम 2025 :
“अडथळ्यांवर मात करत एचआयव्ही/एड्स विरुद्धची लढाई अधिक प्रभावी बनवूया”
“Overcoming disruption, Transforming the AIDS response”

ही थीम एचआयव्ही प्रतिबंध व उपचार यामध्ये येणाऱ्या सामाजिक, आरोग्यविषयक, तांत्रिक आणि मानसिक अडथळ्यांवर मात करून अधिक कार्यक्षम, सर्वसमावेशक आणि परिणामकारक उपाययोजना करण्याचे आवाहन करते.

एड्स म्हणजे काय?
एचआयव्ही (Human Immunodeficiency Virus) हा विषाणू शरीराच्या रोगप्रतिकारक यंत्रणेला कमजोर करतो. योग्य वेळी उपचार न मिळाल्यास, या संसर्गाचा प्रगतीशील टप्पा म्हणजे एड्स (Acquired Immunodeficiency Syndrome).

एचआयव्हीचा प्रसार होण्याची प्रमुख कारणे
असुरक्षित लैंगिक संबंध
संक्रमित रक्त किंवा रक्तउत्पादनांचा वापर
दूषित सुया/सिरिंज वापरणे
गर्भारपण, प्रसूती किंवा स्तनपानादरम्यान आईकडून बाळाला संसर्ग

एचआयव्हीची लक्षणे :
एचआयव्हीची सुरुवातीची लक्षणे स्पष्ट नसतात; तरी काही लक्षणे अशी दिसू शकतात:
सतत ताप येणे
प्रचंड थकवा
अंगदुखी व वजन घटणे
त्वचेवर पुरळ
वारंवार संसर्ग होणे

उपचार व व्यवस्थापन :
एचआयव्हीचा पूर्ण उपचार नसला, तरी एआरटी (Antiretroviral Therapy) ही अत्यंत प्रभावी उपचारपद्धती उपलब्ध आहे.
नियमित औषधोपचारामुळे व्हायरसचे प्रमाण कमी होते
रोगप्रतिकारक शक्ती सुधारते
संसर्ग प्रसाराची शक्यता घटते
रुग्ण गुणवत्तापूर्ण आणि निरोगी आयुष्य जगू शकतो

प्रतिबंधाची प्रभावी पावले :
सुरक्षित लैंगिक संबंध ठेवणे
नियमित HIV तपासणी
रक्त व सुया सुरक्षित आणि स्वच्छ वापरणे
गर्भवती महिलांची अनिवार्य HIV तपासणी
एआरटीची नियमित व सुयोग्य चिकित्सा

एचआयव्हीविषयी जनजागृतीची गरज :
गैरसमज, अफवा आणि भीती दूर करणे
एचआयव्ही रुग्णांबद्दलचा भेदभाव कमी करणे
सर्वांसाठी सुलभ तपासणी, उपचार आणि समुपदेशन
समाजामध्ये स्वीकार, सकारात्मक दृष्टीकोन व सहानुभूती वाढवणे

जागतिक एड्स दिनाचे महत्त्व:
या दिवसाचे महत्त्व केवळ स्मरणापुरते मर्यादित नसून,
एचआयव्हीविषयी खुला व सकारात्मक संवाद
वैज्ञानिक माहिती व प्रतिबंधक उपायांची व्यापक प्रसार
रुग्णांसाठी आदर, समभाव आणि निःशर्त समर्थन
या सर्व गोष्टी समाजात दृढ करण्याची ही एक महत्त्वपूर्ण संधी आहे.

समाजासाठी संदेश :
भारत आणि जगाच्या “AIDS–Free Society” निर्मितीसाठी आपण सर्वांनी जबाबदार, जागरूक आणि संवेदनशील वर्तन स्वीकारणे अत्यावश्यक आहे.
अडथळ्यांवर मात करून एचआयव्ही/एड्सविरुद्धची लढाई अधिक शक्तीशाली, सर्वसमावेशक आणि परिणामकारक बनवूया.

– डॉ. अनिरुद्ध आठल्ये
जिल्हा आरोग्य अधिकारी, जिल्हा परिषद रत्नागिरी